dolar amerykański(USD): 2,8449



Ten artykuł dotyczy stolicy Irlandii. Zobacz też: inne znaczenia tej nazwy.

Współrzędne: 53°20'N 6°15'W / 53.333, -6.25

Baile Átha Cliath, Dublin
Herb Dublina
Nocna panorama miasta nad rzeką Liffey
Dewiza: łac. Obedientia Civium Urbis Felicitas
Państwo	Irlandia
hrabstwo	Baile Átha Cliath, (Dublin)
Mer	Emer Costello (Labour)
Powierzchnia	114,99 km²
Położenie	53° 20' N 6° 15' W
Ludność (2006) • liczba ludności • gęstość • aglomeracja	505 739[1] 4398 os./km² 1,661,185
Nr kierunkowy	+353 (0) 1
Tablice rejestracyjne	D
Miasta partnerskie	Barcelona Budapeszt Emmetsburg Liverpool Matsue Montreal San José
Położenie na mapie Irlandii Baile Átha Cliath, Dublin
Strona internetowa miasta

Dublin (irl. Baile Átha Cliath, IPA: /bˠalʲə a:hə klʲiəh/; ang. Dublin [dʌblɪn] lub [dʊblɪn]) – stolica i największe miasto Republiki Irlandii, położone w prowincji Leinster.

Położony na wschodnim wybrzeżu Irlandii, nad Morzem Irlandzkim, u ujścia rzeki Liffey (irl. An Life) do Zatoki Dublińskiej. Rzeka dzieli miasto na dwie części o zdecydowanie odmiennym charakterze: Northside oraz nowocześniejszą i bardziej zamożną Southside.

Główny ośrodek administracyjny, kulturalny, ekonomiczny i przemysłowy kraju (przemysł samochodowy, stoczniowy, włókienniczy, odzieżowy, metalowy, elektrotechniczny, spożywczy (słynny browar Guinnessa), poligraficzny, chemiczny, szklarski, papierniczy). Port morski połączony kanałami z rzeką Sionna. Port lotniczy (Dublin Airport). Miasto jest też ośrodkiem turystycznym.

edytuj Nazwa

Archaiczna irlandzka nazwa okolic miasta – Dúbh Linn (oznaczająca "Czarny Staw") – została przez stulecia zangielszczona do współczesnej, używanej również w innych językach postaci Dublin. Natomiast współczesna irlandzka nazwa Baile Átha Cliath oznacza "Miasto Brodu z Trzcinowymi Płotami".

edytuj Historia

Dublin w 1610 – reprint z 1896

Rzeka Liffey w Dublinie. W głębi widoczna siedziba sądów – Four Courts

• 840^[2] duńscy wikingowie zakładają osadę handlową na południowym brzegu rzeki Liffey
• do XII w. lokalny ośrodek królestwa wikingów
• ok. 1028 siedziba biskupa
• 1170 zdobyty przez Anglonormanów,
• 1171 prawa miejskie, główny ośrodek panowania angielskiego w Irlandii.
• 1279 – 1586 częste miejsce obrad irlandzkiego parlamentu,
• 1613 – 1800 siedziba parlamentu
• 1797 i 1803 – antybrytyjskie powstania
• od XVIII do początku XX wieku główny ośrodek irlandzkiego ruchu niepodległościowego
• 1916 wybuch powstania wielkanocnego
• 1920 krwawa niedziela
• 1922 miejsce wybuchu wojny domowej
• 31 maja 1941 nalot niemiecki (mimo neutralności Irlandii)

edytuj Ludność

Targ uliczny na Moore Street.

Dublin nocą. W tle budynek Custom House.

Wg spisu ludności z roku 2006 miasto zamieszkuje 505 739 mieszkańców^[3], natomiast historyczne hrabstwo Dublin wg spisu miało 1 045 769 mieszkańców^[4]. Wyróżnia się też region aglomeracji Dublina (Greater Dublin Area) administracyjnie obejmujący hrabstwa Dun Laoghaire-Rathdown, Fingal i Południowy Dublin.

edytuj Temperatury

Średnia temperatura w lecie to 16–20 °C, a w zimie 4–7 °C.

edytuj Zabytki i atrakcje turystyczne

Kościół Chrystusowy (Christ Church).

Kolegium Świętej Trójcy (Trinity College)

Dublin jest atrakcyjnym pod względem turystycznym miastem, decyduje o tym m.in. jego specyficzna atmosfera. Zachowało się tutaj stosunkowo niewiele starszych zabytków (sprzed XVII wieku). Jednym z nich jest Zamek Dubliński, wybudowany przez Normanów na miejscu dawnej fortyfikacji wikingów w XIII wieku. Swój obecny wygląd zawdzięcza on jednak przebudowie z XVIII wieku. W pobliżu zamku, od zachodniej strony znajduje się katedra Christchurch z 1172 roku. Powstała ona po wyburzeniu poprzedniej drewnianej katedry wzniesionej przez wikingów. W późniejszych wiekach popadała coraz bardziej w ruinę – dzisiejszy kształt to efekt kompleksowej renowacji i przebudowy z końca XIX wieku. Drugą katedrą w Dublinie jest katedra św. Patryka. Obie stanowią własność Kościoła Irlandii, będącego częścią wspólnoty anglikańskiej i są udostępniane dla zwiedzających po uiszczeniu opłaty.

W centrum miasta dominuje niewysoka, stosunkowo młoda zabudowa, w przeważającej mierze utrzymana w stylu gregoriańskim i neoklasycznym (XVIII w.). W kilku miejscach zachował się układ urbanistyczny z tego okresu z charakterystycznymi ceglanymi domami. Z epoki wiktoriańskiej pochodzą natomiast budynki Biblioteki Narodowej i Muzeum Narodowego na prawym brzegu Liffey. Na północ od nich, bliżej rzeki znajdują się budynki Uniwersytetu Irlandii (Trinity College), założonego w 1592 roku. Najciekawszym obiektem kompleksu jest uniwersytecka biblioteka, znana z kolekcji iluminowanych rękopisów ze słynną Księgą z Kells (Book of Kells).

"Spire of Dublin" lub "Szpila" na O'Connell Street

Rzeka An Life (River Liffey) w Dublinie

Dublin jako stolica kraju i ośrodek kulturalny, szczyci się dużą liczbą muzeów i galerii sztuki (35 obiektów). Najważniejszymi z nich są oddziały Muzeum Narodowego, gromadzące cenne zabytki i dzieła sztuki wyspy. W głównym gmachu wystawiane są przedmioty z epoki brązu i żelaza, a także średniowieczne. W Aneksie Muzeum Narodowego znajdują się obiekty związane z obecnością wikingów na wyspie. Galerię Narodową tworzy kolekcja malarstwa irlandzkiego i europejskiego (obrazy Tycjana, Rembrandta, Caravaggia i in.). Licznie odwiedzane są również Muzeum Sztuki Nowoczesnej i Hugh Lane Gallery.

W mieście nie brak również terenów rekreacyjnych. Znajdujący się na lewym brzegu rzeki, Phoenix Park jest uważany za jeden z największych parków miejskich świata (ma prawie 8 km² powierzchni). W jego obrębie znajdują się tereny sportowe, miejskie zoo, rezydencja prezydenta kraju oraz rezydencja ambasadora Stanów Zjednoczonych.

Region Dublina obejmuje nie tylko samo miasto, ale i jego okolice (w granicach hrabstwa). Wzdłuż wybrzeża Morza Irlandzkiego znajdują się kąpieliska: Dún Laoghaire (także przystań promowa), Dalkey, Dollymount Strand, Howth i in. Brzeg oraz wysepki Zatoki Dublińskiej są terenami, gdzie zimują gatunki ptactwa arktycznego; stanowią one cel przyjazdów miłośników obserwacji ptactwa.

Zabytki:

• katedry anglikańskie: (Kościół Irlandii, Church of Ireland) Świętej Trójcy (Holy Trinity) popularnie zwana Kościołem Chrystusowym (Christchurch), obecny wygląd jest efektem XIX-wiecznej renowacji i Św. Patryka (St. Patrick's Cathedral) z XIII wieku
• kościół św. Audoena (XII wieku)
• Kilmainham Hospital (1610) – zaprojektowany na wzór Hotelu Inwalidów w Paryżu
• Kilmainham Gaol więzienie z 1789 roku, obecnie muzeum
• Kolegium Świętej Trójcy (Trinity College) (1591) – najstarsza uczelnia kraju, jako pierwsza w Europie zaczęła przyznawać stopnie naukowe kobietom
• gmach Trinity College Library (XVI – XVIII wiek) – w środku słynna kolekcja rękopisów, m.in.: Book of Kells i Book of Durrow).
• Bank of Ireland (1739) – dawny budynek parlamentu,
• Rotunda Maternity Hospital (poł. XVIII w.) i in. budowle z XVIII–XIX w.
• pałace: Mansion House (1710), Leinster House (1745), Powerscourt Townhouse (1774)
• Custom House (1781–1791)
• Phoenix Park (1745) – największy miejski park Europy
• Neoklasyczna prokatedra Saint Mary Pro-Cathedral (1815-1825)
• ogród zoologiczny (1830)
• Áras an Uachtaráin – oficjalna rezydencja prezydenta Irlandii
• Zamek Dubliński z 1207 r.
• cmentarz hugenotów z 1693 r.
• muzea:
  • Muzeum Narodowe
  • Galeria Narodowa
  • Muzeum Historii Naturalnej
  • Muzeum Figur Woskowych
  • Muzeum Pisarzy Dublińskich (Dublin Writers' Museum)
  • Muzeum browaru Guinnessa

Tramwaj w centrum Dublina (Luas)

Latarnia Poolbeg

O'Connell Street jest najbardziej reprezentacyjną z dublińskich ulic. Upamiętnia ona nazwisko wybitnego irlandzkiego polityka i patrioty Daniela O'Connella, którego monumentalny pomnik stoi nad rzeką, u wlotu ulicy. W centralnym punkcie ulicy na środku pomiędzy dwiema jezdniami ulicy, na początku 2003 roku został ustawiony monument, zwany oficjalnie "Spire of Dublin" (Dublińska iglica). Wśród licznie zamieszkującej Polonii w Dublinie, monument ten jest jednak nazywany "Szpila".

edytuj Transport

edytuj Lotnisko

W odległości 10 kilometrów od centrum miasta znajduje się lotnisko międzynarodowe. Międzynarodowy kod dublińskiego lotniska: DUB.

edytuj Komunikacja autobusowa

W Dublinie istnieje prawie 200 dziennych linii autobusowych a także 24 linie nocne obsługiwanych głównie przez Dublin Bus^[5] oraz linie międzymiastowe, które obsługuje Bus Éireann^[6].

Istnieje także wielu niezależnych przewoźników obsługujących połączenia międzymiastowe i lokalne, m.in. Finnegan's Bray^[7], St. Kevin's Bus Service^[8], J.J. Kavanagh^[9], Aircoach^[10] itd.

edytuj Kolej podmiejska DART

Składa się z jednej linii z Howth i Malahide do Bray i Greystones.

Trwają plany, by znacznie rozszerzyć system DART. Projekt przewiduje wybudowanie tunelu pod centrum miasta, pozwalający na utworzenie dwóch oddzielnych linii.

Obecnie istniejąca część, zostałaby rozdzielona w centrum i z południa skierowana na północny zachód, natomiast część północna na południowy zachód przez projektowany tunel.

edytuj Kolej podmiejska Commuter

Składa się z czterech linii:

• Północnej z Pearse Street Station w Dublinie do Droghedy
• Zachodniej z Connolly Station w Dublinie do Longford
• Południowo - Zachodniej z Heuston Station w Dublinie do Kildare
• Południowo - Wschodniej z Connolly Station w Dublinie do Gorey

edytuj Tramwaj (Luas)

W roku 2004 zostały otwarte dwie linie tramwajowe.

Od 2008 roku rozpoczęto rozbudowę sieci tramwajowej. Jako pierwsze powstają odcinki będące przedłużeniem tzw. "czerwonej linii". Z jednej strony tramwaj wydłużony będzie do dublińskiego portu (Docklands), a druga strona od Tallaght do Saggart. Natomiast "linia zielona" wydłużana jest z Sandyford do Cherrywood. Szacuje się, że tramwaju używa w Dublinie około 80 tys. osób dziennie.

Do roku 2015 planowane jest wydłużenie linii zielonej, przecinającej Hrabstwo Dun Laoghaire-Rathdown do Bray w Hrabstwie Wicklow.

W 2006 Railway Procurement Agency ogłosiła, że Luas osiągnął ponadplanowy zysk po roku działania.

Irlandzki rząd rozpoczął narodowy plan transportu w 2007, oddając do użytku Dublin Port Tunnel (łączący dubliński port z lotniskiem). Szacuje się, że koszty projektu wyniosą 34,4 miliardów euro przez następne 10 lat. Większość funduszy przeznaczona zostanie na budowę siedmiu nowych linii Luas, dwie linie metra, nowe linie szybkiej kolei miejskiej DART oraz na główną stację tramwaju St Stephen's Green, która ma być centralnym miejscem przesiadkowym.

edytuj Osobistości

• Molly Malone

edytuj Aktorzy

• Colin Farrell

edytuj Pisarze

• James Joyce
• George Bernard Shaw
• William Butler Yeats
• Oscar Wilde
• Jonathan Swift
• Samuel Beckett
• Bram Stoker
• John Millington Synge
• Seán O'Casey
• Maeve Binchy
• Roddy Doyle

edytuj Muzycy

• Bono
• Bob Geldof
• Glen Hansard
• Ronan Keating
• Sinéad O'Connor
• Stephen Gately
• The Edge
• The Corrs
• The Script

edytuj Miasta partnerskie

• Barcelona, Hiszpania
• Liverpool, Wielka Brytania
• San José, USA
• Budapeszt, Węgry
• Emmetsburg, USA
• Matsue, Japonia
• Montreal, Kanada
• Kraków, Polska

Przypisy

edytuj Zobacz też

• Metro w Dublinie

edytuj Linki zewnętrzne

Zobacz galerię na Wikimedia Commons:
Dublin

• Oficjalna strona miasta (ang. irl.)